Przy budowaniu zespołu bardzo często mówi się o rolach w zespole w kontekście ról funkcjonalnych czy też funkcji. “Pełni rolę lidera” czy “jego rolą jest zarządzanie projektami” usłyszymy, gdy zaczniemy rozmawiać o zespole z jego menedżerem czy z członkami teamu. Ważne jednak, lecz często nieuświadomione, są również role zespołowe wywodzące się z typologii osobowości. Jednym z modeli, który stosuje się powszechnie w tym obszarze, jest 9 ról zespołowych Belbina.

Dawno nie było na blogu tekstu z serii “Budowanie zespołu”. Dziś wracam z tekstem, który będzie użyteczny nie tylko w budowaniu zespołu, ale również w codziennym życiu. Model Belbina znajduje swoje zastosowanie zarówno do regularnych zespołów firmowych czy projektowych, ale też grup/spotkań grupowych czy do związków i par.

Zauważyliście zapewne, że kiedy wchodzicie do nowej grupy, naturalnie zaczynacie pełnić różne role. Niektórzy z nas od razu zaczynają organizować pracę, niektórzy zaś dbają o dobrą atmosferę i odpowiedni poziom humoru, a znów inni analizują wszystkie ryzyka związane ze wspólnymi działaniami (np. organizowaniem wycieczki czy wydarzenia). Odpowiadają za to nasze naturalne predyspozycje do wchodzenia w określone role, kiedy jesteśmy w jakiejś grupie ludzi, tzw. role zespołowe.

Role zespołowe Belbina

Belbin, bo dziś jego model omówimy, jako rolę rozumie nie tylko sposób zachowania, ale także dominujące cechy charakteru danej osoby. “Zespół nie jest zbiorowiskiem ludzi z nazwami stanowisk. To zgromadzenie jednostek, z których każda posiada role akceptowane przez innych. Członkowie zespołu poszukują odpowiednich ról i wypełniają najefektywniej te, które są dla nich najbardziej naturalne” pisze dr Meredith Belbin. W swoim modelu wyróżnia 9 ról: kreatora, ewaluatora, koordynatora, duszy zespołu, implementera, perfekcjonisty, lokomotywy, poszukiwacza źródeł i specjalisty. Jak widzicie polskie nazwy ról są niezbyt udanymi kalkami z angielskiego, ale jest to oficjalne nazewnictwo używane przez zespół Belbin Polska, oficjalnego dystrybutora testów i materiałów związanych z koncepcją ról zespołowych.

Każdą rolę można opisać poprzez zestaw cech osobowości, ale też pozytywnego i negatywnego wpływu na zespół. I tak też postaram się to zrobić 🙂

Disclaimer: wszystkie opisy bazują na pewnego rodzaju uogólnieniach. Jak wiadomo: jak coś jest uniwersalne, to nigdy nie jest do końca prawdziwe 🙂

Kreator

Bardziej odpowiednia byłaby nazwa Inspirator lub Kreatywny 🙂 Bo ta osoba właśnie jest kreatywna, pomysłowa, szuka inspiracji i podąża za nimi, jest otwarta na nowe pomysły i na zmiany, ciągle szuka nowych idei i na ich podstawie kreuje swoje. Tworzy rozwiązania problemów, tworzy wizje i rzeczy. Jest Dreamerem, nie ma dla niej rzeczy niemożliwych.

Kreator często otwiera umysły członkom zespołu, inspiruje ich. W momencie gdy nie ma celu i wizji – potrafi je sam stworzyć. W sytuacjach “bez wyjścia” pokazuje nowe, odkrywcze drogi i rozwiązania. Skupia się na rozwiązaniach, nie na problemach. Myśli globalnie i raczej na poziomie wizji niż operacji.

Taka osoba może być chaotyczna, brać za dużo na siebie, źle estymować czas realizacji zadań (niedoszacowywać je) i nie kończyć projektów, które rozpoczyna. Może wprowadzać zamieszanie w zespole, poprzez swoją nieefektywną komunikację (często operuje obrazami, wizjami, ciężko jej to przełożyć na konkrety). Często zmienia zdanie i nie dotrzymuje przez to słowa, terminów i  nie rozumie dlaczego inni członkowie zespołu mają o to do niej pretensje.

Kreator świetnie się sprawdza w zadaniach, w których trzeba coś wymyślić od zera, w burzach mózgu, w sprzedaży. Nie będzie szczęśliwy realizując zadania wykonawcze, systematyczne, powtarzalne.

Dusza zespołu

Dba o dobrą atmosferę w zespole, by członkowie zespołu czuli się dobrze. Jak? Niektóre dusze zespołu przynoszą ciastka i organizują domowe przyjęcia, niektóre żartują dla rozładowania atmosfery, a inne troskliwie opiekują się osobami, które nie potrafią sobie poradzić w zespole. Dusza zespołu jest skupiona na ludziach. Nie zawsze idzie to w parze z wynikami pracy, z jej efektywnością. Warto uwzględnić to w oczekiwaniach w stosunku do osoby, która pełni tą rolę.

Czy jest to rola potrzebna? Jak najbardziej jest ona bardzo ważna dla zachowania balansu w orientacji ludzie-cele wśród codziennych obowiązków. Dusza zespołu potrafi rozładować atmosferę w sytuacji konfliktowej, zaopiekuje się osobami bardziej wrażliwymi w zespole. Świetnie sprawdzi się w roli opiekuna, mentora nowych członków zespołu.

Jako negatywny wpływ może mieć na zespół? Może wprowadzać w zbytnie rozluźnienie. Może również załagadzać konflikty, “zamiatać je pod dywan” przez co proces grupowy nie zajdzie, a jest on bardzo ważny dla efektywnej współpracy zespołu.

Ewaluator

Kolejna rola, która opisuje Belbin to Ewaluator. Jest to osoba analityczna, z dużą dozą krytycyzmu. Wnikliwie rozważa różne opcje, podejmuje decyzje w oparciu o faktach. Podczas rozmów o pomysłach, ideach może przyjmować rolę Krytyka w kontrze do Marzyciela i Realisty ze strategii Walt’a Disneya. Bardzo poważnie traktuje wszystko co robi, jest sumienny, dokładny i dba o szczegóły.

Plusy Ewaluatora to na pewno trzeźwe spojrzenie, dogłębna analiza problemów i pomysłów, rozważanie wielu scenariuszy i faktów, a także celność w opiniach, które wydaje.

Minusy to przyjmowanie pozycji krytyka, który zbyt ostro i wprost ocenia pomysły – co może być frustrujące dla zespołu (zwłaszcza kreatywnego). Może być odbierany jako osoba mało inspirująca i nudna.

Świetnie sprawdzi się w rolach analitycznych, w których pracuje się z danymi – dane łatwiej przyjmują swoją ocenę i krytykę, niż ludzie 🙂 Jeśli ma dobre umiejętności komunikacyjne, może wnieść ogromną wartość do zespołu dzięki analizie ryzyk związanych z projektem i ich zabezpieczeniem.

Lokomotywa

”Stoi na stacji lokomotywa,
Ciężka, ogromna i pot z niej spływa”

Wiersz Juliana Tuwima świetnie obrazuje charakter kolejnej z ról zdefiniowanych przez Belbina 🙂 Osoba o roli Lokomotywy jest bardzo dynamiczna, ma siłę sprawczą i jest bardzo odważna w pokonywaniu przeszkód. Ma dużą orientację na cel, dzięki czemu świetnie sprawdza się w projektach z dobrze zdefiniowanymi celami, terminami i jasnym zakresem. Świetnie funkcjonuje pod presją czasu i w stresie. Stawia wyzwania sobie i innym, najlepiej działa indywidualnie, gdzie może realizować ambitne, trudne cele.

”A dokąd? A dokąd? A dokąd? Na wprost!
Po torze, po torze, po torze, przez most,
Przez góry, przez tunel, przez pola, przez las,
I spieszy się, spieszy, by zdążyć na czas”

No właśnie… minusem Lokomotywy jest to, że czasem zbytnio się rozpędzi i gubi wagoniki 🙂 Jej orientacja na cel powoduje, że przekracza granice innych i swoją zbyt bezpośrednią komunikacją może ranić ich uczucia. Ma skłonność do stawiania celu nad ludzi. Ważne jest dla niej “dowiezienie” projektu na czas, więc wyciska maksimum możliwości z siebie i zespołu. Jeśli pełni rolę lidera to w skrajnych przypadkach po zakończeniu projektu może tracić członków zespołu, którzy są zmęczeni, wypaleni lub nie wytrzymali presji.

To pierwsze 4 role zespołowe, które opisuje Belbin. W 2 części tekstu przybliżę Wam kolejnych 5 ról: koordynatora, implementera, perfekcjonistę, poszukiwacza źródeł i specjalistę. Zastanowimy się również czy zespół musi być 9 osobowy, żeby działać sprawnie, czy role zespołowe, które pełnimy zmieniają się, a także jakie role zespołowe pełnią liderzy. Dajcie znać, czego jeszcze chcielibyście dowiedzieć się o rolach grupowych.